Reacties op stressvolle situaties (zoals een diagnose)

Het artikel van vorige week beschrijft het chaos-model van Virginia Satir en de betekenis daarvan in het kader van parkinson. Satir onderscheidde voor de chaos-fase vijf manieren waarop mensen met de stress van een bedreigende situatie omgaan. Al die manieren hebben een duidelijk voordeel, maar ook een aantal nadelen.

Hieronder beschrijf ik de vijf veel voorkomende reacties op stress en geef daarbij de voor- en nadelen aan. Terwijl je dat leest, proef bij elk van de reacties of dat er misschien één is die jij zelf gebruikt hebt toen je de diagnose ‘parkinson’ kreeg, en misschien nog steeds gebruikt als er iets tegenzit.

Daarna volgt de beschrijving van een zesde optie, die de voordelen van alle vijf de andere combineert.

Verwijten (Blaming)

verwijten

Satir gebruikte de term ‘Blaming’, iets of iemand anders de schuld geven.
Uitspraken: “Het is de schuld van …, het komt allemaal door …”
Gedachten en gevoel: “Ik ben eenzaam, sta er alleen voor en kan er niks aan doen.”
Het nadeel van ‘verwijten’ is dat je alle schuld (en daarmee alle macht) buiten jezelf legt.
Het voordeel is dat er assertiviteit, weerbaarheid in zit, waardoor je jezelf tegen negatieve invloeden van buiten kunt beschermen.

Klagen (Placating)

Businesman crying like a baby

Businesman crying like a baby

De slachtofferrol kiezen, gaan zitten kniezen, je afhankelijk opstellen.
Uitspraken: “Ik doe alles wat er van me gevraagd wordt, als die ellende dan maar weggaat.”
Gedachten en gevoel: “Ik stel niks voor, ik ben niks waard.”
Het nadeel is dat je het antwoord op je vragen volledig bij een ander zoekt, bijvoorbeeld een dokter of verpleegkundige en die hebben uiteraard nooit het volledige antwoord op al je behoeften.
Het voordeel is dat klagers vaak medeleven, medelijden en hulp ontvangen.

Rationaliseren (Computing)

rationaliseren

Alleen de feiten erkennen en daarover praten en denken.
Uitspraken: “Men zou kunnen zeggen dat …, onderzoek heeft uitgewezen …”
Gedachten en gevoel: “Ik mag geen gevoel mag tonen. Ik ben kwetsbaar, geïsoleerd en afhankelijk.”
Het nadeel is dat gevoel niet telt, geen rol mag spelen, terwijl dat natuurlijk wel (en nadrukkelik) aanwezig is.
De kracht is het vermogen om heel objectief na te denken en te analyseren.

Afleiden (Distracting)

afleiden

Uitspraken: “Iemand koffie? Wacht, ik ben zo terug. Weet je wat ik laatst op TV zag?”
Gedachten en gevoel: “Niemand geeft om mij, ik hoor nergens bij, niemand zorgt voor mij.”
Door het over alles behalve de hoofdzaak te hebben, leid je jezelf en mensen om je heen af van serieuze, bedreigende en stressvolle onderwerpen.
De kracht zit in creativiteit, lichtheid, humor en flexibiliteit.

Onttrekken / Ontkennen (Withdrawing)

onttrekken

Uitspraken: “Ik wil het er niet over hebben, kunnen we ergens anders over praten?” (of zwijgen)
Gedachten en gevoelens: “Ik voel me alleen. Wat ik voel is niet belangrijk voor anderen. Ik wil helemaal niet voelen wat er echt speelt”
Het gevaar is isolatie door contacten uit de weg te gaan en nergens over te willen praten.
De kracht is het vermogen om even een time-out te nemen en zaken goed te overdenken tot je weet wat je erover kwijt wilt.

Balanceren (Levelling)

Concept for juggling priorities, 5 balls being thrown by pair of hands over white blurred motion on balls

Dit is de enige constructieve en evenwichtige houding.
Uitspraken: “Ik hoor wat je zegt en dat brengt me op de gedachte dat …”
Gedachten en gevoel: “Ik ben in contact met mijn behoeften en gevoelens. Ik respecteer mezelf en anderen. Ik kan zelf kiezen!”
Als je deze attitude kiest (kunt opbrengen), dan ben je je bewust van het hele plaatje. Je kunt alle andere houdingen benutten om de voordelen ervan te gebruiken, maar blijft nergens lang in hangen.

En nu jij…

Nu je de verschillende mogelijkheden gelezen hebt, beantwoord voor jezelf de volgende vragen:

  • Bij wie uit mijn directe omgeving herken ik (in stressvolle situaties) één of meer van de houdingen?
  • Wat doet dat met mij en anderen die daarmee geconfronteerd worden?
  • Hoe beperkt het de betrokkene? En hoe helpt het hem of haar?
  • Wat is mijn eigen favoriete houding onder stress?
  • Wat kan ik doen om de voordelen daarvan te plukken, en ook de voordelen van de andere houdingen te gaan benutten?

Het vorige artikel leverde een hoop reacties op. Ik ben benieuwd wat dit artikel doet! Deel je vragen, opmerkingen en ervaringen hieronder in de comment box!

Met hartelijke groet,

Koen Lucas, gezondheidscoach

10 thoughts on “Reacties op stressvolle situaties (zoals een diagnose)

  1. Marcelle Barion

    maart 15, 2016 at 1:14pm

    Mooi blog Koen. Eigenlijk voor iedereen geschikt, of je nu te maken hebt met ziekte, verlies of scheiding. De wijzen van reageren vind ik helder neergezet met treffende afbeeldingen erbij.
    Wat ik ook plezierig vind is, dat je steeds naast de nadelen ook voordelen van een houding noemt.

    • klucas

      maart 15, 2016 at 9:35pm

      Hallo Marcelle,
      Bedankt (opnieuw) voor je complimenten!
      Met hartelijke groet,
      Koen

  2. Vitor Goncalves

    maart 15, 2016 at 1:34pm

    ik heb de eerst diagnose van Parkinson na de tweede dag aanvaarde als iets dat geen genezing heb en dat is iets dat jij mee oude kan worden mits de ziekt in een later leeftijd voor komt maar ik ben pas 62 in Augustus een heb al een aantal symptomen die mijn belemmeren nu al mij dagelijks gang van doen ik heb gezocht op het Net de behandeling en medicatie voor deze ziekte daar ben ik nog meer van geschokt van alle bijwerking…….ik ben van mening dat de mensheid is niet op de wereld gekomen om te lijden en dat pijn maakt deel uit onze leven en we moeten maar door bijten tot de bitter eind… zo als een groot groep mensen zegen….. ik ben een voorstander van vrijwillig euthanasie…op 22 April moet ik naar de Neurologie consult dan zullen zij wel (hoop ik ) mijn vertellen over het al is en welk medicijnen en therapie zal gedaan worden dus ik heb tot die tijd om na te denken wat ik zal zegen…..blijf trouw jullie site volgen om op het hoogt te blijven van nieuwe dingen bedankt voor de aandacht

    Vitor

    • klucas

      maart 15, 2016 at 9:37pm

      Hallo Vitor,
      Acceptatie is een belangrijke eerste stap.
      Daarna is het vooral de kunst om te doen wat je nog wel kunt!
      Met hartelijke groet,
      Koen

  3. Herman

    maart 16, 2016 at 1:22pm

    Acceptatie heel moeilijk
    Ik heb alle oplossingen doorlopen.

    In januari heb ik me aangemeldvoor DBS.
    Ik ben een rijk man.
    Niet in geld
    Maar wat ik allemaal heb en kan.
    Rijkdom
    Vrouw
    Dochters
    Kleindochters
    Auto
    Fotocamera
    Schilderuitrusting
    Ipad
    Desktopcomputer
    De lijst is lang
    En ik leef nog lang en gelukkig
    Groet

    Herman Kervel Bennekom

    • klucas

      maart 17, 2016 at 8:04am

      Heel goed, zie ook (en vooral) wat je allemaal WEL hebt!

  4. Joke van Rees

    maart 16, 2016 at 9:41pm

    Mooi weer ik heb een probleem hier mijn man mag van de dokter geen Auto meer rijden doet hij al heel lang niet maar nu verloopt zijn rijbewijs en nu al twee weken zeuren ik wil hem verlengen en dan kan ik zegen wat ik wil hij blijft aan de gang ik snap dat hij het leuk vind maar hoe krijg je dat in zijn hoofd ??

    • klucas

      maart 17, 2016 at 8:03am

      Hallo Joke,
      Dat is een lastig probleem!
      Ik zie minstens twee mogelijkheden:
      1. De harde optie: Zeg nog één keer dat verlengen geen optie is omdat de dokter het afraadt en vertel je man erbij dat je vanaf nu niet meer reageert op ‘gezeur’ daarover. En vervolgens: doe ook echt of je doof bent als hij erover begint. Geen enkele reactie meer!
      2. De zachte optie: Vraag hem wat het rijbewijs voor hem betekent. Het gaat namelijk nooit om het papiertje, maar om het gevoel daarachter. En als hij bijvoorbeeld aangeeft dat het verlies van zijn rijbewijs het verlies van zijn vrijheid betekent, bespreek dan hoe hij vrijheid kan hebben en voelen ZONDER rijbewijs. Dat zal hij misschien niet direct kunnen beantwoorden, maar daar kun je hem bij helpen met goede ideeën.
      Ik hoor graag wat deze mogelijkheden je opleveren. En als je er niet uitkomt, mail me gerust! (koen@omgaanmetdeziektevanparkinson.nl)
      Hartelijke groet,
      Koen

  5. Herman

    maart 17, 2016 at 7:15am

    Koen,
    Compliment hoe jij de zeker beschrijft.
    Mijn valkuil ik altijd geweest hulp vragen.
    Ik heb vaak een team geleid toen ik nog werkzaam was.
    In mijn team was het heel normaal om hulp ye vragen en hulp te geven.

    Het gaat uiteindelijk om het resultaat.

    Hulp vragen is voor veel mensen een grote stap.

    Een tip die ik aan anderen kan geven.
    Zet een op papier of in je iPad
    Wat wil ik graag en hoe wil ik dit gaan bereiken

    Als dat lukt, dan ben je al veel verder gekomen.

    Vriendelijke groet
    Herman

    • klucas

      maart 17, 2016 at 7:58am

      Hallo Herman,
      Mooie bijdrage. Het grappige is dat je aangeeft het moeilijk te vinden om hulp te vragen en je raadt anderen aan dat wel te doen.
      Is dat een hulpvraag? Waar heb je hulp bij nodig?
      Met hartelijke groet,
      Koen

Geef een reactie

Your email will not be published. Name and Email fields are required.